Sertaç Sedat KÖKSAL
Sertaç Sedat KÖKSAL
Can güvenliği olmayan minibüslerde sosyal güvenlik var mı?
23 Şubat 2015 Pazartesi / namehaber@hotmail.com - Tüm Yazılar

Ülkemizde minibüs ve dolmuşlar halen yaygın olarak kullanılan toplu taşıma araçları arasında yer alıyor. İstanbul, Ankara, İzmir, Bursa gibi büyük kentler başta olmak üzere anadolunun çeşitli kentlerinde de minibüsler oldukça yaygın.

Başta minibüs şöförlüğü olmak üzere, dolmuş, taksi vb. araçlarda çalışmak ise genellikle kayıtdışı olmakla birlikte zaman zaman da ek iş olarak yapılmakta. Bu durum Türk toplumunun çekirdek aile yapısındada kabul görmekte. Ev bütçesine katkı sağlamak isteyen baba geceleri taksi şöförlüğü yapar, okul harçlığını çıkarmak isteyen gençler minübüs hattında dolmuş çeker. Maalesef direksiyon başına geçen herkes bu masum kaygıları taşıyarak bir mesleği icra etmez.

Geçtiğimiz hafta sapkın bir psikopatın direksiyonu başına geçtiği minibüse binen okulundan evine gitmekten başka bir gayesi olmayan gencecik bir kızı vahşice katlesmesini kanlarımız donarak öğrendik Tv’lerden izledik. Peki, bu ruh haline sahip biri nasıl oluyor da günde yüzlerce kişinin bindiği toplu taşıma aracının direksiyonu başına geçiyor, buna kim müsaade ediyor ?

HER ÖNÜNE GELEN MİNİBÜS ŞÖFÖRÜ OLABİLİR Mİ?

 Vahşetin ardından şöförler odasının yaptığı açıklamaya göre katil odalarına kayıtlı bir üye değildi. Peki minibüs şöförü olmak için illa odaya kayıtlı mı olmak gerekiyor? Cevabı maalesef hayır.

Meslek odasına sadece minübüs şöförlerinin sahipleri kayıt olmakta; bununla birlikte minibüsleri sadece sahipleri kullanmamakta, yanlarında işçi çalıştırmak suretiyle taşımacılık hizmeti vatandaşa sunulmakta. Araç sahipleri gerçek veya basit usulde gelir vergisi mükellefi olmaları nedeniyle 4/b kapsamında (eski adıyla Bağ-Kur) sigortalısı sayılmakta. Bu kişilerin sigortalılığı ise vergi mükellefi oldukları tarih itibariyle başlamakta ve bu tarih vergi dairelerince SGK’ya bildirilmekte.

MİNİBÜS ŞÖFÖRLÜĞÜ MESLEĞİNİN ULUSAL MESLEK STANDARDI VAR

Minibüs şöförlüğü mesleğinin 26 Aralık 2013 tarihinde resmi gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren ulusal meslek standardı bulunmakta. Türkiye Esnaf ve Sanatkârları Konfederasyonu (TESK)  tarafından hazırlanan minibüs şoförü ulusal meslek standardına göre minibüs şöförleri her türlü iklim şartlarında ve coğrafi koşullarda çalışan, resmi tatil günleri dahil olmak üzere tam zamanlı ve 24 saat çalışabilen meslek mensupları. Bu mesleği icra edenler zararlı koku, gürültü gibi dış etkenlere maruz kalabilmekte ve mesleğin icrası esnasında iş sağlığı ve güvenliği önlemlerini gerektiren kaza ve yaralanma risklerini taşımakta.

Meslek standardına göre minibüs şöförü olabilmek için algı, dikkat, muhakeme ve hafıza gibi zihinsel yeteneklerinin gelişmiş olmasının yanı sıra, göz-el-ayak koordinasyonu gibi psikomotor becerilerinin araç kullanımı için uygun olması gerekmekte.

Tüm bunların yanısıra minibüs şöförlerinin aşağıda yer alan şu görevleri de yerine getirmesi beklenmekte.

1.      Beraber çalıştığı kişilerle işe göre koordinasyon sağlamak ve uyumlu hareket etmek

2.      Çalışma arkadaşlarına doğru ve zamanında bilgi aktarmak

3.      Planlı ve düzenli çalışmak

4.      Değişime açık olmak ve değişen koşullara uyum sağlamak

5.      İnsan ilişkilerine özen göstermek

6.      Çevre, kalite ve İSG mevzuatında yer alan düzenlemeleri benimsemek

7.      İş disiplinine sahip olmak

8.      İşyeri çalışma prensiplerine uyarak çalışmak

9.      İş süreçlerinde mesleki oda/kuruluşun belirlediği ilke, değer ve kurallara uygun davranmak

10.  Araca ait araç, gereç ve ekipmanların kullanımına özen göstermek

11.  Kişisel bakım ve hijyene dikkat etmek

12.  Meslek etiği ve yasal düzenlemelere uygun davranmak

13.  Mesleki gelişim için araştırmaya istekli olmak

14.  Ekip içerisinde planlı ve organize çalışmak

15.  Sorumluluklarını bilmek ve zamanında yerine getirmek

16.  Trafikte kurallara uygun davranmaya özen göstermek

17.  İletişim kurduğu kişilere karşı güler yüzlü, nazik ve hoşgörülü davranmak

18.  Acil ve stresli durumlarda soğukkanlı ve sakin olmak

19.  Kendisinin ve diğer kişilerin güvenliğini gözetmek

20.  Risk faktörleri konusunda duyarlı olmak

21.  Tehlike durumlarında ilgilileri bilgilendirmek

22.  Yetkisinde olmayan kusurlar hakkında ilgilileri bilgilendirmek

 

İŞÇİ OLARAK ÇALIŞAN MİNİBÜS ŞÖFÖRLERİNİN SOSYAL GÜVENLİĞİ VAR MI?

 

Ticari taksi, dolmuş ve benzeri nitelikteki şehir içi toplu taşıma aracı sahiplerinin sosyal güvenliğinin bulunduğunu ve bu kişilerin kayıtdışı çalışmasının imkansız olduğunu söylemiştim. Ancak ticari taksi, dolmuş ve benzeri nitelikteki şehir içi toplu taşıma araçlarında işçi olarak çalıştırılan şoförlerin çoğunluğunun kayıtdışı çalıştığı konusu yadsınamaz bir gerçektir. Türkiye genelinde kayıtdışı çalışan şöför sayısının 300 bin civarında olduğu tahmin edilmektedir.

 

Ticari araçlarda fiili olarak çalışan kişilerin sayısı ve bunların şehir içi taksi, dolmuş ve otobüs gibi araçlardaki ayrımı konusunda detaylı ve kesin bir bilgi bulunmamakta, ulaşılabilen sayılar da sadece ilgili kuruma tescilli veya meslek örgütüne kayıtlı olanları içermektedir. Ayrıca, bu işi asıl mesleklerinin yanı sıra “ek iş” olarak yapanların sayısının azımsanmayacak kadar olduğu da bilinmekte, yani bazı kişilerce bu iş, günün belli saatlerinde, gün içinde değişik saatlerde birden fazla araçta, bir araçta gündüz/akşam/gece şekillerinde vardiyalı çalışma şeklinde karşımıza çıkmaktadır. Bu nedenle Sosyal Güvenlik Kurumu bu şekilde çalışan kişilerin sosyal güvencesinin sağlanması için bir düzenleme yapmıştır.

 

PART-TİME ÇALIŞAN ŞÖFÖR SİGORTASINI KENDİSİ ÖDER

 

6111 sayılı Kanunun 51 inci maddesiyle Kanuna eklenen ek 6 ıncı madde ile 1/3/2011 tarihinden itibaren ticari taksi, dolmuş ve benzeri şehir içi toplu taşıma araçlarında çalışanlardan bir veya birden fazla kişi yanında kısmi iş sözleşmesiyle bir ay içinde 10 günden az çalışanlara, kendileri tarafından prim ödemeleri imkanı sağlanmıştır. Bu sigortalılar, 5510 sayılı Kanunun hizmet akdi kapsamında sigortalı sayılacaktır. Bu kapsamda sigortalı sayılacak kişilerin ise şu şartları taşıması gerekmektedir.

 

·         Hizmet akdi, kendi nam ve hesabına bağımsız çalışmama (tarım da dahil) ve kamu görevlisi olarak çalışmamak

·         İsteğe bağlı sigortalı olmamak

·         Banka sandıklarına tabi çalışmamak

·         Gelir veya aylık almamak

·         18 yaşını doldurmuş olmak

PART TİME ŞÖFÖRLER KENDİ SİGORTALARINI NASIL BİLDİRECEKLER?

Bu sigorta kolu kapsamına dâhil olmak isteyenler, SGK internet sitesinde örneği yer alan “Şehir İçi Toplu Taşıma Araçlarında Kısmi Süreli Çalışanlara Ait İşe Giriş Bildirgesi”ni, toplu taşıma aracı sahibinin bağlı bulunduğu meslek odası ya da meslek kooperatiflerince onaylatarak,  araç sahibiyle şoför arasında imzalanan kısmi süreli iş sözleşmesi ile birlikte şoförlük mesleğini yaptıkları sosyal güvenlik il müdürlükleri/merkezlerine müracaat etmeleri gerekmektedir.

Toplu taşıma aracı sahibinin beyanı ve bağlı olduğu odanın onayının bulunmadığı işe giriş bildirgeleri işleme alınmayacaktır.

Ay içerisinde birden fazla toplu taşıma aracı sahibinin yanında çalışılması veya yeni bir toplu taşıma aracı sahibiyle çalışmaya başlanılması halinde, her bir araç sahibiyle yapılan kısmi süreli iş sözleşmelerinin de SGK’ya verilmesi gerekmektedir.

Bu kapsamda sigortalı olan şöförlere, 5510 sayılı Kanuna göre gerekli şartları yerine getirmeleri halinde kendilerine malullük ve yaşlılık aylığı, ölümleri halinde ise hak sahiplerine ölüm aylığı bağlanacak, kendileri ya da bakmakla yükümlü oldukları kişiler, genel sağlık sigortasından sağlanan sağlık yardımlarından yararlanacaklardır.

     

Sertaç Sedat KÖKSAL

Soru Görüş ve Önerileriniz İçin,

E-posta: sertack@hotmail.com

Twitter: @sertackoksal

YORUM YAZ
Küfür, hakaret içeren; dil, din, ırk ayrımı yapan; yasalara aykırı ifade ve beyanda bulunan ve tamamı büyük harflerle yazılan yorumlar yayınlanmayacaktır.