Sertaç Sedat KÖKSAL
Sertaç Sedat KÖKSAL
Yabancı işçi çalıştıran işletmeler için mevzuatsal bir yaklaşım
25 Mart 2014 Salı / namehaber@hotmail.com - Tüm Yazılar

Ekonomik sınırların kalktığı günümüz dünyasında, bir çok şirket nitelikli insan kaynağı temininde küresel insan kaynakları havuzlarına başvurmaktadır. Bu bağlamda ülkemiz de faaliyet gösteren işletmeler nitelikli işgücünü yurtdışında bulduklarında bu kişileri ülkemize getirerek çalışma hayatına katmaktadır. Mevzuatımız yabancı işçilerin çalışmalarını da 4857 sayılı İş Kanunu kapsamında değerlendirmekle birlikte Türk uyruğuna sahip olmayan kişilerin ülkemizdeki çalışmalarını istisnai durumlar hariç izne tabi tutmuştur.

4817 SAYILI KANUN’A GÖRE YABANCI UYRUKLU İŞÇİLERİN ÇSGB’DAN İZİN ALMASI GEREKMEKTEDİR

06 Eylül 2003 tarihinde yürürlüğe giren 4817 sayılı Yabancıların Çalışma İzni Hakkında Kanun ve bu kanunun ikincil mevzuatı ülkemize gelip çalışacak yabancı uyruklu işçiler için alınacak izin sürecini düzenlemektedir. Kanun’a göre Türkiye’de bağımlı ve bağımsız olarak çalışan yabancıları, bir işveren yanında meslek eğitimi gören yabancıları ve yabancı çalıştıran gerçek ve tüzel kişileri faaliyetlerinde izin sürecini yönetmekle mükelleftirler. Türkiye’nin taraf olduğu ikili ya da çok taraflı sözleşmelerde aksi öngörülmedikçe, yabancıların Türkiye’de bağımlı veya bağımsız çalışmaya başlamadan önce izin almaları gerekmektedir.

ÇALIŞMA İZNİ ALMASI GEREKMEYENLER

4817 sayılı Kanun genel olarak ülkemizde çalışacak yabancı uyruklu kişiler izin Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı’ndan izin alınmasını zorunlu tutmuş olsa da bazı kişileri ve meslek gruplarını kapsam dışında tutmuştur.

-Türk Vatandaşlığı Kanunu Hükümleri Gereğince, İçişleri Bakanlığından Türk Vatandaşlığından çıkma izni alanlar, (Mavi Kart hamilleri)
 

-5680 Sayılı Basın Kanununun 13 Üncü Maddesi Ve 231 Sayılı Basın Yayın Ve Enformasyon Genel Müdürlüğünün Teşkilât Ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname kapsamına girenler, (Yabancı basın yayın kuruluşlarının Türkiye’deki temsilcileri-gazeteciler)
 

-Bakanlıklar, Kamu Kurum Ve Kuruluşlarınca kanunla verilen yetkiye dayanarak çalışma izni verilen veya istihdam edilen yabancılar,

- Karşılıklılık İlkesi, uluslararası hukuk ve Avrupa Birliği Hukuku esasları dikkate alınarak çalışma izninden muaf tutulan yabancılar

Ülkemizde çalışma izni alma zorunluluğu bulunmayan kişi ve meslek grupları olarak belirlenmiştir.

AKADEMİSYENLER VE SERBEST BÖLGELERDE ÇALIŞACAK KİŞİLERİN İZİN DURUMU

Ülkemizde serbest bölgelerde görev yapacak yabancı uyrukluların izin işlemleri Çalışma ve sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından yürütülmemektedir. Bu kişilere dair izinler izinleri 3218 sayılı Serbest Bölgeler Kanununun 10’uncu maddesi uyarınca Ekonomi Bakanlığı Serbest Bölgeler, Yurtdışı Yatırım ve Hizmetler Genel Müdürlüğünce verilmektedir.

Bir diğer istisnai durum ise akademisyenlere ilişkindir. Üniversitelerde görev yapacak akademik personelin çalışma izinleri 2547 sayılı Yükseköğretim Kanununun 34 üncü maddesi kapsamında YÖK tarafında verilmektedir.

ÇALIŞMA İZİNLERİ SÜRELİ, SÜRESİZ VE BAĞIMSIZ ÇALIŞMA İZNİ ŞEKLİNDE VERİLMEKTEDİR

Ülkemizde gelen yabancılara süreli çalışma izni, süresiz çalışma izni ve bağımsız çalışma izni olmak üzere 3 tip çalışma izni verilebilmektedir.

Süreli çalışma izni hizmet akdinin veya işin süresine göre, belirli bir işyeri veya işletmede ve belirli bir meslekte çalışmak üzere gelen kişilere en çok 1 yıl geçerli olmak üzere verilmektedir. 1 yıllık kanuni çalışma süresinden sonra, aynı işyeri veya işletme ve aynı meslekte çalışmak üzere çalışma izninin süresi 3 yıla kadar uzatılabilmesi mümkündür. Son olarak 3 yıllık kanuni çalışma süresinin sonunda, aynı meslekte ve dilediği işverenin yanında çalışmak üzere, çalışma izninin süresi 6 yıla kadar uzatılabilir.

Süreli çalışma izni verilebilecek sürelerin tamamının doldurulduğu durumlarda veya Türkiye’de en az sekiz yıl kanuni ve kesintisiz ikamet eden yabancılara, iş piyasasındaki durum ve çalışma hayatındaki gelişmeler dikkate alınmaksızın ve belirli bir işletme, meslek, mülkî veya coğrafi alanla sınırlandırılmaksızın süresiz çalışma izni verilebilmektedir.

Ülkemize bağımsız çalışan olarak kendi mesleklerini icra etmek maksadıyla gelen, Türkiye’de en az beş yıl kanuni ve kesintisiz olarak ikamet etmiş olmaları koşuluyla Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığınca bağımsız çalışma izni verilebilir. Kendi ofis veya muayenehanelerinde görev yapan yabancı doktor, eczacı ve avukatlar genellikle bağımsız çalışan izni ile çalışma hayatında yer almaktadırlar.

KOŞUL ARANMAKSIZIN ÇALIŞMA İZNİ VERİLECEK KİŞİLER

Mevzuata göre bazı özel durumlara sahip kişilere 4817 sayılı Kanun’da öngörülen sürelere  tabi olmaksızın çalışma izni verilebilmektedir.

-Türk vatandaşı ile evlilik yapan kişiler,

- 403 sayılı Kanun’un 19 uncu ,27 inci ve 28 inci maddelerine göre Türk Vatandaşlığını kaybeden kişiler ve bu kişilerin aileleri,

- Türkiye’de doğan veya rüşt yaşını doldurmadan Türkiye’ye gelen kişiler,

- Muhacir, mülteci veya göçebe olarak kabul edilen yabancılar,

- AB vatandaşları ile bunların eş ve çocukları,

- Türkiye’deki büyükelçilik ile konsolosluklarda görevli personelin eş ve çocukları ile bu personelin hizmetinde çalışan kişiler,

- Bilimsel, kültürel ve sportif faaliyetler amacıyla geçici olarak Türkiye’ye gelecek yabancılar,

- Kamu kuruluşlarınca çalıştırılacak kilit personel niteliğindeki yabancılar süre kriterine bakılmaksızın çalışma izni alabilmektedir.

 

ÇALIŞMA İZNİ ALMASINA GEREK DUYULMAYAN YABANCILAR

Mevzuatımız bazı durumlarda ülkemizde çalışan yabancılara çalışma izni zorunluluğu getirmemiştir. Aşağıda sıralanan 13 özel duruma sahip yabancı kişiler belirtilen şartları taşımaları halinde belirlenen süreler dahilinde çalışma izninden muaf tutulmuşlardır.

1.       Türkiye’nin taraf olduğu ikili ya da çok taraflı sözleşmelerle çalışma izninden muaf tutulanlar,

  1. Bilimsel, kültürel ve sanatsal faaliyetler amacıyla bir aydan az,  sportif faaliyetler amacıyla dört aydan az süre ile geçici olarak Türkiye’ye gelecek yabancılar,
  2. Türkiye’ye ithal edilen makine ve teçhizatın montajı, bakım ve onarımı, kullanımına ilişkin eğitiminin verilmesi amacıyla; üç ayı aşmamak üzere gelen yabancılar,
  3. İthal edilen mal ve hizmetlerin kullanılmasına ilişkin eğitim amacıyla üç ayı aşmamak üzere gelen yabancılar,
  4. Fuar ve sirklerde gösteri ve benzeri görevli olarak altı ayı geçmemek üzere gelen yabancılar,
  5. Üniversiteler ile kamu kurum ve kuruluşlarına bilgi ve görgülerini artırmak amacıyla iki yılı geçmemek üzere gelen yabancılar,
  6. Sosyo-kültürel ve teknolojik alanlar ile eğitim konularında altı ayı aşmayan bir sürede Türkiye’ye önemli hizmet ve katkı sağlayabilecekleri ilgili mercilerce bildirilenler,
  7. Avrupa Birliği Eğitim ve Gençlik Programları kapsamında gelecek yabancılar,
  8. Uluslararası stajyer öğrenci programları çerçevesinde staj görecek yabancılar,
  9. Görev süresi sekiz ayı geçmemek kaydıyla Türkiye’ye gelen tur operatörü temsilcisi yabancılar,
  10. Futbol Federasyonunca veya Gençlik ve Spor Genel Müdürlüğünce talepleri uygun bulunan yabancı futbolcular ile diğer sporcu ve antrenörler,
  11. Türkiye Avrupa Birliği Mali İşbirliği Programları kapsamında yürütülen projelerde görevlendirilen yabancı uzmanlar,
  12. Türk Uluslararası Gemi Siciline kayıtlı ve kabotaj hattı dışında çalışan gemilerde görev yapan yabancı gemi adamları bu kapsamda değerlendirilecek kişileri oluşturmaktadır.

HANGİ MESLEK VE GÖREVLERDE YABANCI İŞÇİ ÇALIŞTIRILAMAZ?

Her ne kadar küreselleşen dünya ekonomilerinde istihdam edilen işçilerin uyruklarının önemi gittikçe azalsa da Türkiye’de yürürlükte bulunan Kanunlar bazı meslek ve görevleri Türk Vatandaşlarına hasretmiştir.

-Diş hekimliği, ebelik, hastabakıcılık. (Tababet ve Şuabatı Sanatlarının Tarzı İcrasına Dair Kanun uyarınca)

-Eczacılar ve Eczaneler Hakkında Kanun uyarınca eczacılık mesleğinde,

-Veteriner Hekimleri Birliği ile Odalarının Teşekkül Tarzına ve Göreceği İşlere Dair Kanun uyarınca veterinerlik mesleğinde,

-Hususî Hastaneler Kanunu  uyarınca özel hastanelerde sorumlu müdürlük görevinde,

-Hakimler ve Savcılar Kanunu  uyarınca hakimlik ve savcılık mesleğinde,

-Avukatlık Kanunu uyarınca avukatlık mesleğinde,

-Noterlik Kanunu uyarınca noterlik mesleğinde,

-Bazı Kurum ve Kuruluşların Korunması ve Güvenliklerinin Sağlanması Hakkında Kanun  uyarınca özel veya kamu kuruluşları güvenlik görevinde,

-Kabotaj Kanunu uyarınca kara suları dâhilinde balık, istiridye, midye, sünger, inci, mercan ihracı, dalgıçlık, arayıcılık, kılavuzluk, kaptanlık, çarkçılık, tayfalık vb. görevlerinde yabancıların çalışması yasaktır.

YABANCI UYRUKLU İŞÇİ ÇALIŞTIRMAK İSTEYEN İŞLETMELERİN DİKKAT ETMESİ GEREKEN HUSUSLAR

Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı çalışma izin başvurularını dikkate alırken değerlendirdiği belirli başlı kriterler bulunmaktadır. Bu kriterlerinbaşında yabancının yapacağı iş ve meslekte aynı coğrafi alanda Türkiye İş Kurumuna kayıtlı iş arayan kimsenin bulunup bulunmadığı; eğer var ise öncelikle bu kişiler arasından istihdam sağlanması gerektiği değerlendirilmektedir. Bu kriter ile bağlantılı olarak Türk Vatandaşı yerine yabancı istihdamı gerekçesinin haklılığı işletme tarafından ortaya koyulmalıdır. Ülkemizde çalışmak için izin başvurusu yapılan yabancı uyruklu kişinin akademik, mesleki yeterliliğinin talepte bulunulan iş için yeterli olup olmadığı ve mesleği ile başvuruda bulunan işletmenin fiili iştigal konusunun örtüşüp örtüşmediği  Bakanlık tarafından değerlendirilen diğer kriterlerdir..

Bakanlığa çalışma izni başvurusunda bulunan işletme ile ilgili işletmenin sermaye yapısı,  bilançosu, son yıl cirosu,  ihracat ve ithalat rakamları ile  İşletmede halen çalışan Türk ve yabancı personel sayısı ve birbirine oranı değerlendirmeye alınan bir diğer kriterdir.

ÇALIŞMA İZİN TALEBİNDE BULUNULAN YABANCILARA ÖDENECEK ÜCRET ALT DÜZEYİ NE OLMALIDIR?

Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı çalışma iznine başvuracak yabancılar için asgari ücreti baz alarak meslek ve görev tanımlarına göre yabancı işçinin yabancının görev ve yetkinliği ile bağdaşır seviyede alt limitleri belirlemiştir. Buna göre başvuru tarihi itibariyle yürürlükte bulunan asgari ücret tutarı dikkate alınmak suretiyle yabancıya ödenecek ücretin en az;

- Üst düzey yöneticiler, pilotlar ve ön izin talebinde bulunan mühendis ve mimarlar için asgari ücretin 6,5 katı,

- Birim veya şube müdürleri ile mühendis ve mimarlar için asgari ücretin 4 katı,   

- Uzmanlık ve ustalık gerektiren işlerde çalışacaklar, öğretmenler ile psikolog, fizyoterapist, müzisyen ve sahne sanatçısı unvanlarında çalışacak yabancılar için asgari ücretin 3 katı,

- Ev hizmetlerinde çalıştırılacak yabancılar için en az asgari ücret, Satış elemanı, pazarlama-ihracat görevlisi vb. görevlerde çalışacak yabancılar için asgari ücretin 1,5 katı,

- Turizm-animasyon organizasyon firmalarında akrobat ve benzeri unvanlarda çalışacak yabancılar ile masör, masöz ve SPA terapisti gibi işlerde çalışacak yabancılar için asgari ücretin 2 katı olması gerekmektedir.

Bu limitler izin uzatım dönemlerinde tekrar değerlendirmeye tabi tutulmakta, izin başvurusunda taahhüt edilen ücret ödemesi ile Sosyal Güvenlik Kurumu’na yapılan bildirimler karşılaştırılarak arada fark tespit edilmesi durumda SGK Denetmenlerine konu hakkında denetim yazısı yazılmaktadır. SGK Denetmenlerinin hazırlayacakları raporlar doğrultusunda Bakanlık çalışma iznine ilişkin uzatma işlemlerini gerçekleştirmektedir.

Sertaç Sedat KÖKSAL

Soru Görüş ve Önerileriniz İçin,

E-posta: sertack@hotmail.com

Twitter: @sertackoksal

YORUM YAZ
Küfür, hakaret içeren; dil, din, ırk ayrımı yapan; yasalara aykırı ifade ve beyanda bulunan ve tamamı büyük harflerle yazılan yorumlar yayınlanmayacaktır.
       
Halil Özen 26 Haziran 2014
i.sg u olarak hizmet verilen bir yerde çalıştırılan Suriye vatandaşları için ne yapacağız . sigorta yok diye görmezdenmi gekleceğiz ,görsek bile ne yapabiliriz ki türkçe bilmiyorlar