Sertaç Sedat KÖKSAL
Sertaç Sedat KÖKSAL
Part time çalışan kaç saat çalışmalı ?
7 Temmuz 2017 Cuma / namehaber@hotmail.com - Tüm Yazılar

Yasalardaki tanımıyla kısmi süreli çalışma kıta Avrupa’sında sıklıkla tercih edilen bir çalışma modeli. Sadece Avrupa da değil diğer gelişmiş ekonomilerde kısmi çalışma ya da diğer deyişle part-time çalışma oldukça yaygın. Ülkemizde ise bu çalışma modeli halen istenilen seviyede tercih edilmiyor.

Türkiye’de genellikle ev hanımları, öğrenciler ve emekliler kısmi süreli çalışmayı tercih ediyor.

İşçi penceresinden hal böyleyken; işverenler istihdam politikası oluşturmak ve kadın işçileri etkin kullanabilmek için bir ara formül olarak part time istihdamı tercih ediyor. Özellikle uluslararası sermayeli şirketler kadro taleplerinin yurtdışı yönetimden veto yediği durumlarda part-time istihdam yoluna başvurarak 1 tam süreli çalışan yerine 2 kısmi süreli çalışanı işe alabiliyor. Böylelikle aynı bütçe ile daha fazla kişiyi istihdam edebiliyor.

BİR ÇALIŞMANIN KISMİ SÜRELİ ÇALIŞMA OLABİLMESİ İÇİN 4 ŞART

Uluslararası çalışma örgütünün tanımına göre “işçi ve işveren arasında karşılıklı anlaşma ile oluşan ve normal iş süresinden daha az olan düzenli çalışma” kısmi süreli çalışma olarak tanımlanıyor. Bu tanımlamaya göre ise kısmi süreli çalışmaya diğer çalışma modellerinden ayıran 4 temel özellik, Süre, Gönüllülük, Düzenlilik ve Süreklilik.

Çalışılan sürenin tam süreli sözleşmede esas olan çalışma süresinden “önemli ölçüde az” belirlenmesi halinde kısmi süreli iş sözleşmesi söz konusu oluyor.

Kısmi çalışmayı diğer çalışma türlerinden ayıran temel özelliklerin ikincisi ise; sözleşmenin gönüllülük üzerine kurulu olması. Türk hukuku sözleşmelerin düzenlenmesi hususunda, bazı istisnalar dışında, tarafların sözleşmeyi diledikleri gibi düzenleyecekleri hükmünü getirilmiş durumda. Kısmi çalışmada, işveren ve işçinin karşılıklı rızaları söz konusu. Başka bir ifadeyle, işçi sözleşmeyi imzalarken bu sözleşme sonucunda menfaatlerinin neler olacağını ve yükümlülüklerinin de neler olacağını biliyor veya bildiği kabul ediliyor.

Kısmi çalışmayı diğer geçici iş ilişkilerinden ayıran üçüncü ve dördüncü özellik ise düzenlilik ve sürekliliktir. Bu sözleşmeye dayanarak çalışan işçi tam süreli bir işçiye göre az çalışmakla birlikte işin süresi geçici değildir. Yani, işçi ve işveren aralarında anlaşarak sürekli bir sözleşme imzalamakta ve bu sözleşme çerçevesinde işçi çalışma, işveren ise bunun karşılığında ücret ve diğer hakları ödeme yükümlülüğü altına girmektedir.

HİZMET SEKTÖRÜ PART-TİME ÇALIŞTIRIYOR

Part-time istihdam ülkemizde ve dünyada hizmet sektöründe yaygın olarak görülüyor. Özellikle gün içerisinde belirli saat dilimlerinde yoğunluk yaşanan gıda, ulaştırma ve turizm sektörlerinde part-time çalışanların çalışma saatleri gün içerisinde yoğun olan saatlere göre belirleniyor. Örneğin bir fast food zincirinin öğlen saatlerinde ihtiyacı olan işçi sayısı sabah saatlerine göre daha fazla olacağı için part-time çalışanı öğlen 12.00-14.00 saatlerinde ya da akşam iş çıkışı saatlerinde  çalıştırmak hem daha verimli hem de full-time çalışana göre daha az maliyetli oluyor.

Çalışan verimliliği ve işgücü etkinliği açısından iyi planlanmış bir kısmi çalışma standart bir tam süreli çalışmadan tabiki daha verimli ve etkin oluyor. Bu nedenle Avrupa Birliği ülkelerinde part-time çalışma çok yaygın. Bazı ülkelerde ise part-time çalışma bir istihdam politikası olarak tercih ediliyor.

YASALAR PART-TİME ÇALIŞMAYI NASIL TANIMLIYOR ?

Esasını söylemek gerekirse yasalarımız kısmi süreli çalışmayla ilgili keskin ve net bir tanımlama yapmıyor. İş yasamızda kısmı süreli sözleşmenin tanımı “İşçinin normal haftalık çalışma süresinin, tam süreli iş sözleşmesiyle çalışan emsal işçiye göre önemli ölçüde daha az belirlenmesi durumunda sözleşme kısmi süreli iş sözleşmesidir.” şeklinde ucu açık bir biçimde yer alıyor.

Ucu açık bu durum “Çalışma Süreleri Yönetmeliği” ile netliğe kavuşuyor. İlgili yönetmeliğe göre kısmi süreli çalışma iş yerinde tam süreli iş sözleşmesi ile yapılan emsal çalışmanın üçte ikisi oranına kadar yapılan çalışma olarak tanımlanıyor. Bu da haftalık 45 saat olan çalışma süresinin 3’te 2’si olan 30 saate tekabül ediyor. Ancak şunu belirtmekte fayda var eğer işyerinde haftalık çalışma süresi 45 saat değil de başka bir saat olarak belirlenmişse kısmi süreli çalışma bu saate göre hesaplanmak durumunda. Yani haftalık çalışmanın 40 saat olarak belirlendiği bir işyerinde kısmi süreli çalışma 26 saate kadar olan çalışmalar olarak kabul ediliyor.

PART TİME ÇALIŞAN GÜNLÜK KAÇ SAAT ÇALIŞMALI ?

Yasalar part-time çalışmanın sınırını haftalık çalışma saati ile belirlemiş durumda. Bu nedenle yasaların kısmi süreli istihdamın günlük kaç saat çalışacağına dair bir tanımı yok. Yani genel çalışma sürelerine tabi. Bu ise günlük 7,5 saat te olabilir günlük 2 saat te olabilir. Ancak günlük çalışma süresinin üst sınırı olan 11 saati geçemez. 

Örneğin aşağıda yer alan tablodaki her iki part time çalışan da çalışma saatler karşılığında aynı ücreti hakkedecek ancak biri günlük daha az çalışıp daha fazla günl işe gidecek, diğer çalışan ise günlük daha çok çalışıp daha az gün işe gidecek.

Çalışan

Pazartesi

Salı

Çarşamba

Perşembe

Cuma

Cumartesi

Pazar

Toplam

A

2 saat

4 saat

6 saat

6 saat

4 saat

6 saat

Boş

28 saat

B

Boş

Boş

Boş

Boş

8 Saat

10 saat

10 saat

28 saat

 

PART-TİME ÇALIŞANA VERİLMESİ GEREKEN ÜCRET

Kısmî süreli iş sözleşmesi ile çalıştırılan işçiler, ayırımı haklı kılan bir neden olmadıkça, salt iş sözleşmesinin kısmî süreli olmasından dolayı tam süreli emsal işçiye göre farklı işleme tâbi tutulamazlar. Kısmî süreli çalışan işçinin ücret ve paraya ilişkin bölünebilir menfaatleri, tam süreli emsal işçiye göre çalıştığı süreye orantılı olarak ödenir. Burada emsal işçi olarak nitelendirilen işçi, işyerinde aynı veya benzeri işte tam süreli çalıştırılan işçidir.

Part-time çalışanın ücreti hesaplanırken aynı işi yapan tam süreli çalışanın 1 aylık ücretinden yola çıkılarak saatlik ücretin belirlenmesi gerekmektedir. Yapılan ücret tespiti neticesinde tam süreli çalışanın 1 saatlik ücreti ne ise kısmi süreli çalışanın alması gereken saatlik ücrette aynı olmalıdır.

Örneğin, X çağrı merkezi firmasında haftalık 45 saat, tam süreli çalışan bir çalışan aylık 1350 TL net ücret alıyor olsun. Bu işyerindeki part-time çalışanın haftalık 30 saat çalıştığını varsaydığımız durumda kısmi süreli çalışana ödenmesi gereken ücreti şu şekilde hesaplamalıyız;

1350 / 30 = 45 tam süreli çalışanın günlük ücreti

45/ 7,5 = 6 tam süreli çalışanın saatlik ücreti (aynı zamanda part-time çalışanın saatlik ücreti)

6 X 30 = 180 part-time çalışanın haftalık ücreti

Part-time çalışanın ayda 4 hafta çalıştığını varsayarsak;

180 X 4 = 720 part-time çalışanın aylık ücreti

Ücret ödemeleri dışında kalan diğer ödemelerde de bu mantıktan yola çıkarak hareket etmek gerekmektedir. Bölünebilir haklardan yani yakacak yardımı, kira yardımı gibi haklardan da part-time çalışanlar çalıştıkları süreye orantılı olarak yararlanabilirler. 45 saat çalışan işçiye 180 TL yakacak yardımı yapılan bir işyerinde 15 saat çalışan part-time işçiye 60 TL yardım yapılmalıdır.

YORUM YAZ
Küfür, hakaret içeren; dil, din, ırk ayrımı yapan; yasalara aykırı ifade ve beyanda bulunan ve tamamı büyük harflerle yazılan yorumlar yayınlanmayacaktır.